Haber Detayı
29 Haziran 2017 - Perşembe 00:31 Bu haber 1953 kez okundu
 
Kastamonu Taşköprü İlçe Merkezinde Yer Alan Geleneksel Kapı Tokmakları
KASTAMONU TAŞKÖPRÜ İLÇE MERKEZİNDE YERALAN GELENEKSEL KAPI TOKMAKLARI *
KÜLTÜR-SANAT Haberi
Kastamonu Taşköprü İlçe Merkezinde Yer Alan Geleneksel Kapı Tokmakları

 
Özet
 
Taşköprü İlçe merkezinde yer alan ve her geçen gün yok olma tehlikesi ile karşı karşıya kalan geleneksel konut mimarimizin vazgeçilmez unsurları arasında bulunan kapı tokmakları önemli bir yer tutmaktadır. Bir zamanlar evlerin cümle kapıları üzerinde yaygın olarak görmeye alışık olduğumuz bu mimari öğeler günümüzde çok nadir olarak görülmektedir. Kapı tokmakları, sökülüp takılabilmeleri kolay oldukları için, ait oldukları kapı kanatlarından çalınabilmekte ya da mülk sahibi tarafından gelir elde etme gayesiyle, bir antikacı ya da bir hurdacıya satılabilmektedir. Tüm bu olumsuzlukların yanı sıra, teknolojinin gelişmesi ile birlikte kapı tokmaklarının yerini modern zillere bırakması da hızlı bir şekilde yok olmalarına zemin hazırlamıştır. Bu nedenle, geleneksel konut mimarimizin vazgeçilmez unsurlarından birisi olan kapı tokmaklarının tespit ve belgelenmesi önem arz etmektedir.
 
 
Kapı tokmakları, dışarıdan gelenlerin ev sahibini haberdar etmek için kullanılırken, kapıların süsleme kompozisyonlarının tamamlanmasına da katkı sağlamışlardır. Ecdat yadigârlarımız olan bu mimari elemanlar aynı zamanda bu topraklarda ortaya konulan maden sanatının da geldiği noktayı bizlere aktarmaktadır.  
 
Anadolu toprakları üzerinde yer alan geleneksel konut mimarimizde kapı tokmakları son derece zengin bir çeşitliliğe sahiptir. Taşköprü evlerinin kapı tokmakları ise; geometrik, bitkisel ve figürlü olmak üzere üç türden örnekleri bünyesinde barındırmaktadır. Taşköprü’de tespit edebildiğimiz kapı tokmaklarının bir kısmı dövme tekniğiyle, kalan bölümü ise döküm tekniği kullanılarak yapılmıştır. Tokmaklar üzerinde herhangi bir tarih ibaresine rastlanmadığı için tarihlendirme anlamında kesin bir bilgi ortaya koymak mümkün olmamaktadır.
 
Bu çalışmada, Taşköprü ilçe merkezindeki geleneksel konut mimarisinin vazgeçilmez unsurları arasında yer alan geleneksel kapı tokmaklarının tespit ve belgelenmesi amaçlanmıştır.  
 
 
1. Giriş
 
M.Ö. 65-64 yıllarında Romalı komutan Pompeius Magnus’un fethettiği ve kendi adıyla kurduğu Pompeipolis antik kenti (Gökoğlu,1952: 13) ile tanınan ve Anadolu’da Türklerin yerleştiği ilk yerleşimlerden birisi olan Kastamonu’nun Taşköprü ilçesi (Turan, 1971; Turan, 2001) doğa ve insan tahribatına rağmen yıllardır ayakta duran geleneksel konut mimarisi ile de ilgi çekmektedir. İlçe merkezinde yer alan ve her geçen gün yok olma tehlikesi ile karşı karşıya kalan, geleneksel konut mimarimizin vazgeçilmez unsurları arasında bulunan kapı tokmakları maden sanatımızda önemli bir yer tutmaktadır. Bir zamanlar evlerin cümle kapıları üzerinde görmeye alışık olduğumuz bu mimari öğeler günümüzde çok nadir olarak görülebilmektedir. Kapı tokmakları, sökülüp takılabilmeleri kolay oldukları için, ait oldukları kapı kanatlarından çalınabilmekte ya da mülk sahibi tarafından bir gelir elde etme gayesiyle, bir antikacı ya da bir hurdacıya satılabilmektedir. Tüm bu olumsuzlukların yanı sıra, teknolojinin gelişmesi ile birlikte kapı tokmaklarının yerini modern zillere bırakması da hızlı bir şekilde yok olmalarının nedenleri arasındadır. Bu yüzden ilçedeki geleneksel konut mimarisinin vazgeçilmez unsurlarından olan kapı tokmaklarının tespit ve belgelenmesi önem arz etmektedir.
 
 
Bu çalışmada daha önce hakkında bir araştırma yapılmayan Taşköprü İlçe merkezindeki geleneksel konut mimarisinin vazgeçilmez unsurları arasında yer alan kapı tokmaklarının tespit ve belgelenmesi amaçlanmıştır. Bu kapsamda Taşköprü İlçe merkezinde yer alan geleneksel konut mimarisi özelliği gösteren konutlar tescil kaydı aranmaksızın ele alınmış ve toplam 26 evin kapı kanatları üzerinde kapı tokmağına rastlanmıştır. Kapı tokmaklarının yer aldığı konakların bulundukları mahalle, cadde ve sokak adresleri ile kapı numaraları, ayrıca belirtilerek kayıt altına alınmaları sağlanmıştır.
 
Tespit edilen kapı tokmakları yapısal özellikleri göz önünde bulundurularak tipolojik açıdan gruplandırılmış, belirlenen örnekler Türkiye’den çeşitli bölgelerden örneklerle karşılaştırılarak Taşköprü kapı tokmaklarının Anadolu geleneksel kapı tokmakları içerisindeki yeri değerlendirilmiştir.
 
 
2- Kapı Tokmakları  
 
Kapı tokmakları, eski evlerin kapılarını çalmak için kapı kanatları üzerine ve el yetişecek yüksekliğe sabitleştirilen madeni bir levha ve buna bağlı halka ile elle vurularak ses çıkaran tokmağa denir (Arseven, 1983: 951). Temel işlevi ses çıkarmak olan kapı tokmakları; hareketli kısım, sabit kısım ve tokmağın değdiği yerde daha çok ses çıkarmasını sağlayan bir kabara olmak üzere üç birimden oluşmaktadır.
Kapı tokmakları, dışarıdan gelenlerin ev sahibini haberdar etmek için kullanılırken (Denktaş, 2005: 114), kapıların süsleme kompozisyonlarının tamamlanmasına da katkı sağlamışlardır. Ecdat yadigârlarımız olan bu mimari elemanlar aynı zamanda bu topraklarda ortaya konulan maden sanatının da geldiği noktayı bizlere aktarmaktadır.
 
Kapı tokmaklarının ana işlevi kapıya vurulmak suretiyle ses çıkartılmasıdır (Arseven, 1947: 951). Bir diğer işlevi ise kapıyı çekerek kapatmayı sağlamalarıdır (Denktaş, 2005: 114). Bu yönden bakıldığında kapı tokmakları, kapı halkası görevini de yerine getirmektedirler. Bu anlamda tokmaklar halkaların daha gelişmiş şekilleri olarak ifade edilmiştir. (Çal, 1999: 275).
 
Anadolu toprakları üzerinde yer alan geleneksel konut mimarimizde kapı tokmakları son derece zengin bir çeşitliliğe sahiptir. Taşköprü evlerinin kapı tokmakları ise; geometrik, bitkisel ve figürlü olmak üzere üç türden örnekleri bünyesinde barındırmaktadır. Bu kapı tokmakları, biçimsel olarak da beş alt başlıkta ele alınmıştır. Bunlar;
 
 
2.1.  Soyut Bitkisel Motifli Kapı Tokmakları
 
Taşköprü geleneksel konut mimarisinde görülen örneklerden birisi soyut bitkisel motifli kapı tokmaklarıdır. Araştırmamızda bu gruba dâhil edeceğimiz 16 adet kapı tokmağı yer almakta olup sayıca en fazla grubu oluşturmaktadır (Foto.1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15-a, 15-b, 16). Kastamonu şehir merkezinde yer alan kapı tokmakları içerisinde de bu grubun ilk sırada yer aldığı tespit edilmiştir (Ataoğuz Çal, 2004: 488).  Bu grupta yer alan kapı tokmakları, form olarak üst, alt ve en alt bölümü bitkisel motifli iken, “C” biçimli gövdenin ortasında volütler bulunmaktadır (Kaya Göktaş, 2010: 351). Bu kapı tokmaklarının ana gövdesi döküm tekniği ile üst ve alt bölümlerinde ise ajur tekniği kullanılmıştır. Yatay oval biçimli kapı tokmaklarının gövdeleri ağzı yukarı doğru olan bir “C” şeklindedir. Tokmakların uçları volütlüdür. Gövdelerinin alt ortasında, bastırılarak yapılmış parmak izine benzer, ortadaki büyük yanlardaki küçük, yan yana üçer tane şekil vardır. Tokmakların çevresinin kapı dışında kalan baş kısmı, yatay kısa bir boru şeklindedir. Tokmakların üst ucunda bulunan çıkıntıları bu küçük boruların uçlarına takılırlar. Boruların üzeri boğumludur. İncelediğimiz tokmaklarda farklılık genelde bu boğumların şekillerinde ve sayılarında kendini göstermektedir. Bu da tokmakların aynı kalıptan çıkmadığını doğrulamaktadır (Foto. 6, 8). Aynaları kapı çivisinden yukarı doğru dik duran bir yaprak biçiminde olup içleri ajur tekniği ile yukarı doğru giderek yükselen dikey oylumlarla süslenmiştir. Alt parçayı oluşturan kabaralar daha küçük ölçülerde olup palmet yaprağını hatırlatmaktadır. Bunların da içerisi ajur tekniği ile oylumlanmıştır. Bu kapı tokmaklarının bir kısmının volütlü tokmakları yerinden sökülmüş, sadece en alt ve en üst bölümleri günümüze ulaşmıştır (Foto. 9, 10, 11, 12, 15). Bu gruba giren kapı tokmakları Anadolu geleneksel konut mimarisindeki kapı tokmaklarının en yaygın olanlardan birisini teşkil etmektedir. Safranbolu (Göktaş Kaya, 2010: 351), Kastamonu (Ataoğuz Çal, 2004: 488-489) Taraklı (Çetin, 2008: 389), Beypazarı (Çal, : 362), Niğde (Çal, 1999: 125), Uşak, (Sayan, 1997: 114), Zile (Aktemur, 2013: 247), Divriği (Denktaş, 2005: 133), Erzurum (Köşklü, 2006, 334-345) gibi birçok merkezin kapılarında benzer örnekler görmek mümkündür.
 
 
2.2.  Düşey Bir Çubuk Şeklinde Olan Düz Kapı Tokmakları 
 
Taşköprü geleneksel konut mimarisinde görülen örneklerden birisi de düşey bir çubuk şeklinde olan düz kapı tokmaklarıdır. Araştırmamızda bu gruba dâhil edeceğimiz 4 adet kapı tokmağı tespit edilmiştir (Foto: 17, 18, 19, 20). Bu grupta yer alan kapı tokmakları düşey bir çubuk şeklinde, kare ya da dikdörtgen kesitli, üstleri düz, ya da yarı düzdür. Alt bölüm, yani vurma kısmı daire veya altıgen kesitlidir. Bir örnekte gövdenin yüzeyi üzerinde kazıma tekniği ile basit zikzak motifleri işlenmiştir (Foto. 18). En alt bölümlerinde hafif bombeli kalpaklı çivilerin bulunduğu bu gruptaki kapı tokmaklarında bir örnekte en alt bölüm palmet şeklinde olup iç kısmı ajur tekniği ile oyularak beş dilimli yaprak formu kazandırılmıştır (Foto. 19). Anadolu geleneksel konut mimarisindeki kapı tokmaklarında yaygın olarak karşımıza çıkan bu gruptaki kapı tokmaklarının benzerlerine Safranbolu (Göktaş Kaya, 2010: 363-364), Kastamonu (Ataoğuz Çal, 2004: 501), Beypazarı (Çal, 2004: 361), Niğde (Çal, 1999: 125), Uşak (Sayan, 1997: 113), Divriği (Denktaş, 2005: 133), Erzurum (Köşklü, 2006,334345), Diyarbakır (Aykal, 2011:18), Hatay (Çal, 2000: 347-348)  gibi birçok yerde rastlamak mümkündür.
 
 
2.3.  Düşey Bir Çubuk Şeklinde Olup, Ayrı Bir Tutma Yerine Sahip Olan Kapı Tokmakları
 
Taşköprü geleneksel konut mimarisinde görülen örneklerden birisi de düşey bir çubuk şeklinde olup, ayrı bir tutma yerine sahip olan kapı tokmaklarıdır.  Araştırmamızda bu gruba dâhil edeceğimiz 1 adet kapı tokmağı tespit edilmiştir (Foto. 21). Bu grupta yer alan kapı tokmağının tutma yeri gövdenin alt kısmında dışa doğru volüt biçiminde kıvrımlıdır. Üstü kısmı yarı burgulu olup, alt bölüm, yani vurma kısmı sekizgen kesitlidir. En alt kısımdaki levhanın alt ve üst uçları palmet formunda olup orta bölümde sağa ve sola iki dal şeklinde kıvrılarak uçları birer tomurcuk motifi ile sonlandırılmıştır. Benzer örnekler Safranbolu (Göktaş Kaya, 2010: 364) Diyarbakır (Aykal, 2011:18),  evlerinde de karşımıza çıkmakla birlikte burada alt tablasındaki farklılık yerel bir uygulama olarak dikkat çekmektedir.
 
 
2.4.  Armut Biçimli Kapı Tokmakları
 
Taşköprü geleneksel konut mimarisinde görülen örneklerden birisi de armut biçimli kapı tokmaklarıdır. Araştırmamızda bu gruba dâhil edeceğimiz 3 adet kapı tokmağı yer almaktadır (Foto. 22, 23, 24). Bu tipteki kapı tokmaklarına Anadolu’nun bazı bölgelerinde vazo biçimli kapı tokmakları olarak da adlandırılmaktadır. Oldukça yalın olan bu kapı tokmakları aşağıdan yukarı doğru daralan altıgen formunda olup kenarlardan yaklaşık bir milim kadar derin bir profil oluşturularak yüzeyleri kabartılmıştır. Beypazarı (Çal, 2004: 363) ve Hatay (Çal, 2001: 352)’ da yayınlanmış benzer örnekler mevcuttur.
 
 
2.5.  Kadın Eli Biçimli Kapı Tokmakları
 
Taşköprü geleneksel konut mimarisinde görülen örneklerden birisi de kadın eli biçimli kapı tokmaklarıdır. Anadolu’da geleneksel konut mimarisine ait kapı tokmaklarında en sık karşımıza çıkan bu kapı tokmağı Türkiye’ye Batı’dan gelmiştir (Çal, 1995: 124). Bu gruba giren kapı tokmaklarının batılılaşma dönemi ile birlikte önceleri Avrupa’dan ithal edildiği, ancak daha sonra kalıpları alınarak çoğaltıldığı sanılmaktadır (Çal, 1999: 275). Birbirlerine çok benzeyen bu kapı tokmaklarının tarihlerini belirlemek oldukça güçtür. Ancak XIX. yüzyılda yaygın olarak kullanıldığı dikkat çekmektedir. Araştırmamızda bu gruba dâhil edeceğimiz 2 adet kapı tokmağı yer almaktadır (Foto. 25, 26). Bu iki örnek dışında bir adet kadın eli biçimli kapı tokmağı da Asım Dumanlıoğlu fotoğraf albümünde tespit edilmiş olup bu örnek günümüze ulaşmamıştır (Foto. 27). Tespit ettiğimiz birinci örnekte kolun bilek kısmında bir baklava dilimi içerinde yer alan oval madalyon şeklindeki desenin bulunduğu geniş bir bileklik yer alırken (Foto. 25), diğer örnekte bu kısım ince, bombeli bir bileklik şeklinde biçimlendirilmiştir (Foto. 26). Birinci örneğin kapı bağlantısını sağlayan borunun uçlarında birer gülbezek motifi yer alırken diğer örnekte kapı çivisi ile bağlantısı sağlanmıştır. Her iki örnekte avucun içerisine bir küçük top yerleştirilmiştir. Birinci örneğin yüzük parmağının üzerine kaşlı bir yüzük tasarlanmıştır. Döküm tekniğinde yapılan her iki örnekte de başparmak diğer parmaklardan ayrı tutulmuştur.  
 
Asım Dumanlıoğlu albümünde tespit ettiğimiz günümüze ulaşmayan örnek diğer örneklere göre çok daha gösterişlidir. Kapı tokmağı etrafı bir sıra inci dizili kare bir altlık üzerinde yanları gülbezek motifleri ile süslü bir bağlantıyla kapıya bağlanmıştır. Kadın eli bol kıvrımlı bir elbise ile bilekten itibaren verilmiş olup bileğinde iri fiyonklu bir bileklik mevcuttur. Avuç içinde bir top tutan elin orta parmağında bir yüzük vardır. Avuç içindeki topun değdiği kabara ise gülbezek biçimindedir.
 
Anadolu’da mezar taşlarında karşımıza çıkan el motifi Fatma Ana’nın eli olarak kabul edilmekte (Karamağaralı, 1992: 21)., dolayısıyla kapı tokmaklarında el motifinin kullanılması insanları kötü ruhlardan koruduğuna olan inanç ile ilgili olmalıdır.
 
Anadolu’da çok yaygın olan bu gruba giren kapı tokmaklarının 40’tan fazla çeşidi bulunmaktadır (Çal, 2004: 217). Bu kapı tokmaklarının benzerlerine başta Safranbolu (Göktaş Kaya, 2010: 368), Kastamonu (Ataoğuz Çal, 2004: 500), Beypazarı (Çal, 2004: 362), Niğde (Çal, 1999: 124), Ayvalık (Ataoğuz Çal, 2008: 228-230), Uşak, (Sayan, 1997: 110-111), Divriği (Denktaş, 2005: 134), Erzurum (Köşklü, 2006: 334-345), Hatay (Çal, 2000: 344-367) olmak üzere birçok yerde görmek mümkündür.
 
 
3. Değerlendirme ve Sonuç
 
Kapı tokmakları kültürel yaşantıya dair birer obje olarak çok zengin çağrışımları olan kavramlardır. Kapıya ilişkin anlam dünyasının tılsım gücünü taşıyan ve bireysel yaşama dair “mahrem” ile toplumsal yaşama dair “açık” olanı birbirine bağlayan gizemli nesnelerdir (Aslan Karakul, 2014: 11). Her bir kapı tokmağı biçim-içerik ilişkisi bakımından toplumsal değerler ve bireysel düşüncelerle şekil alır. Bu yüzden her biçim bir içeriğin ürünü olarak farklı mesajlar taşımaktadır. Ayrıca kapı tokmakları ev sahibinin maddi durumu ve zevkini de yansıtan unsurlardan birisini oluşturmaktadır (Köşklü, 2006, 334345). Tüm Anadolu’da olduğu gibi Taşköprü geleneksel konut mimarisinin kapılarında yer alan tokmaklar da hem işlevsellikleri hem de biçimleri ile yöre halkının toplumsal ve bireysel değerlerinin birer yansıması olarak günümüze ulaşmıştır.
Taşköprü ilçe merkezinde yer alan geleneksel konut mimarisi özelliği gösteren tüm konutlar tescil kaydı aranmaksızın ele alınmış ve toplam 26 evin kapı kanatları üzerinde kapı tokmağı tespit edilmiştir.  Kapı tokmaklarının yer aldığı konakların bulundukları mahalle, cadde ve sokak adresleri ile kapı numaraları ayrıca belirtilerek kayıt altına alınmaları sağlanmıştır.
 
Anadolu toprakları üzerinde yer alan geleneksel konut mimarimizde kapı tokmakları son derece zengin bir çeşitliliğe sahiptir. Taşköprü evlerinin kapı tokmakları ise; geometrik, bitkisel ve figürlü olmak üzere üç türden örnekleri bünyesinde barındırmaktadır. Bu kapı tokmakları biçimsel olarak; soyut bitkisel motifli kapı tokmakları, düşey bir çubuk şeklinde olan düz kapı tokmakları, düşey bir çubuk şeklinde olup, ayrı bir tutma yerine sahip olan kapı tokmakları,  armut biçimli kapı tokmakları ve kadın eli biçimli kapı tokmakları olmak üzere 5 alt başlık altında incelenmiştir. İncelememizde sayıca en fazla grubu ise, soyut bitkisel motifli kapı tokmakları oluşturmuştur. Günümüze ulaşabilen ve tespit edebildiğimiz örneklere bakıldığında Taşköprü kapı tokmakları biçim zenginliği ile birlikte detaylardaki süslemelerde de yöre insanının zevki ve maden ustalarının maharetlerini gözler önüne sermektedir.
 
Taşköprü’de tespit edebildiğimiz kapı tokmaklarının 21 tanesi döküm tekniği (Foto. 1-16, 22-26,27) 5 tanesi ise dövme tekniği kullanılarak yapılmıştır (Foto. 17-21). Malzeme açısından değerlendirme yapıldığında kapı tokmaklarında tunç ve pirinç malzeme döküm tekniğinde, demir malzeme ise dövme tekniği kullanılarak icra edilmiştir.  
 
Taşköprü kapı tokmakları biçim özellikleri bakımından Anadolu’nun birçok bölgesinde karşımıza çıkan kapı tokmakları ile benzer özellikler gösterirken detaylarda yerel uygulamalar da dikkat çekmektedir (Foto. 21).
XIX. yüzyıldan itibaren Osmanlı toplumunda yoğunlaşan Batı etkilerine bağlı olarak kapı tokmaklarında da bu etkiler görülmeye başlamıştır. Bunların bir kısmı Avrupa’dan ithal edilmiş, bir kısmı da yerli üretimdir. Ancak bazı tiplerin Avrupa’dan ithal mi, yoksa o moda ile Osmanlı topraklarında üretilen örnekler mi olduğunu doğru belirlemek de çok kolay değildir (Çal, 1999: 275).
 
İncelememiz kapsamında yer alan kapı tokmakları üzerinde herhangi bir tarih ya da yazı ibaresine rastlanmadığı için tarihlendirme anlamında kesin bir bilgi ortaya koymak mümkün olmamaktadır. Kapı tokmakları çıkarılıp tekrar takılabilme özelliğine sahip oldukları için üzerinde bulunduğu konutun tarihi ile de ilişkilendirmek pek mümkün görülmemektedir.
 
Bu çalışmada Taşköprü ilçe merkezinde yer alan ve her geçen gün yok olma tehlikesi ile karşı karşıya kalan, ecdat yadigârı geleneksel konut mimarimizin vazgeçilmez unsurları arasında yer alan kapı tokmaklarının tespit ve belgelenmesi yapılarak kayıt altına alınmasına çalışılmıştır. Geçmişte çok fazla örneği olmasına rağmen son yıllarda antikacıların ve hırsızların yağmalamalarına maruz kalan bu yüzyılların mirası kapı tokmaklarının bir an önce tescil kayıtlarının yapılarak koruma altına alınması gerekmektedir.
 
 
Kaynakça
 
Aktemur, Murat (2013). Tarihi Zile Konakları ve Evleri, Erzurum.
 
Arseven, C. Esad (1947). “Kapı Halkası”, “Kapı Tokmağı”, Sanat Ansiklopedisi, C. II, İstanbul, s. 949-951.
Aslan Karakul, Songül, “Kap’nın Dili: Göstergebilimsel Bir Yaklaşım”, Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, C. 7, S. 35, s. 7-14.
 
Ataoğuz Çal, Özlem (2004). “Kastamonu Şehri Kapı Halka ve Tokmakları”, Kastamonu, Eğitim Dergisi, C. 12, S. 2, Kastamonu, s. 485-504.
 
Ataoğuz Çal, Özlem (2008). ”Alibey Adası (Ayvalık) Kapı Halka ve Tokmakları, Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, S.25/2, Kayseri, s. 225240.
 
Aykal, F. Demet (2011). “Geleneksel Diyarbakır Sokaklarında Kapılar, Tokmaklar ve Halkalar”, Diyar Bülten, S.5, Diyarbakır.
 
Çal, Halit (1999). “Osmanlı Kapı Halkaları ve Kapı Tokmakları”, Osmanlı, C.XI, Ankara, s. 275-284.
 
Çal, Halit (1999).“Niğde’de Kapı Tokmakları“, Art Dekor, S.77, İstanbul, s.122125.
 
Çal, Halit (2001).“Hatay Kapı Halkaları ve Tokmakları”, Ortadoğu’da Osmanlı Dönemi Kültür İzleri Uluslar Arası Bilgi Şöleni (25-27 Ekim 2000 – Hatay), Ankara, C.I, s. 173-185.
 
Çal, Halit (2004).“Beypazarı Şehrinde Kapı Halkaları Ve Tokmakları”, Cumhuriyetin 80. Yılında Her Yönüyle Ankara, Ankara, s. 213-226.
 
Çetin, Yusuf (2008). Sakarya’da Türk Dönemi Mimari Eserler, Adapazarı.
 
Denktaş, Mustafa (2005). “Divriği’nin Kapı Tokmakları ve Kapı Halkaları”, Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Sayı: 19, Kayseri, 2005/2, s.113-139.
 
Gökoğlu, Ahmet (1952). Paphlagonia Gayrimenkul Eski Eserleri ve Arkeolojisi, C.I, Kastamonu.
 
Karamağaralı, Beyhan (1992). Ahlat Mezar Taşları, Ankara.
 
Kaya Göktaş,  Lütfiye (2010). “Geleneksel Kapı Halka ve Tokmakları”, Zonguldak Karaelmas Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, C. 6, S. 12, Zonguldak, s. 341-369.
 
Köşklü, Zerrin (2006). “Eski Erzurum Evlerinde Kapı Tokmakları”, IX. Ortaçağ ve Türk Dönemi Kazıları ve Sanat Tarihi Araştırmaları (21-23 Nisan 2005) Sempozyum Bildirileri, Erzurum, 2006, s. 334-345.
Sayan, Yüksel (1997). Uşak Evleri, Ankara.
 
Turan, Osman (1971). Selçuklular Zamanında Türkiye, İstanbul.
 
Turan, Refik (2001). “Kastamonu’nun Türkler Tarafından Fethi ve İskânı”, Birinci Kastamonu Kültür Sempozyumu Bildirileri, Kastamonu.
 
(Bu makale, Atatürk Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü Dergisi’nde yayımlanmıştır. (Journal of the Fine Arts Institute,(GSED),Sayı/Number 37, ERZURUM 2016, 278-298)
EK:  1 KAPI TOKMAKLARI LİSTESİ
 
SOYUT BİTKİSEL MOTİFLİ KAPI TOKMAKLARI
 
FotoğrafNo:
ADRES:
 
1
 
 
Tabakhane Mahallesi, Yüzbaşı Cengiz Topel Sokak, No: 5/1.
 
2
 
 
Musalla Mahallesi, Göcenler Sokak, No: 7/1.
 
3
 
 
Karasait Mahallesi, Karasait Sokak, No:13.
 
4
 
 
Üstatlar Mahallesi, Türkmenoğlu Caddesi, No: 9.
 
5
 
 
Harmancık Mahallesi, Çeşme Sokak, No: 40/2.
 
6
 
 
Üstatlar Mahallesi, Türkmenoğlu Caddesi, No: 27.
 
7
 
 
Üstatlar Mahallesi, Hükümet Caddesi, No: 33.
 
8
 
 
Pulcular Mahallesi, Eski Medrese Sokak, No: 33.
 
9
 
 
Üstatlar Mahallesi, Hükümet Caddesi, No: 33.
 
10
 
 
Üstatlar Mahallesi, Hükümet Caddesi, No: 26.
11
 
 
Musalla Mahallesi, Göcenler Sokak, No:22.
 
12
 
 
Musalla Mahallesi, Göcenler Sokak, No: 24.
 
13
 
 
Pulcular Mahallesi, Sulukise Sokak, No: 52.
 
14
 
 
Üstatlar Mahallesi, Kız Mektep Sokak, No: 13.
 
15-a
 
 
Tabakhane Mahallesi, Ağalar Sokak, No: 17. (Sağ Kapı
Kanadı)
 
15-b
Tabakhane Mahallesi, Ağalar Sokak, No: 17. (Sol Kapı
 
Kanadı)
 
16
Tabakhane Mahallesi, Ağalar Sokak, No: 9/1.
 
 
 
 
 
 
 
DÜŞEY BİR ÇUBUK ŞEKLİNDE OLAN DÜZ KAPI TOKMAKLARI
Fotoğraf No:
ADRES:
17
Tabakhane Mahallesi, Delibey Sokak, No: 8.
18
Karasait Mahallesi, Köşkönü Sokak, No: 30/1.
19
Gizlice Mahallesi, Delibey Sokak, No: 9.
20
Tekke Mahallesi, Katipoğlu Sokak, No: 12.
 
 
 DÜŞEY BİR ÇUBUK ŞEKLİNDE OLUP, AYRI BİR TUTMA YERİNE SAHİP OLAN KAPI TOKMAKLARI
Fotoğraf No:
ADRES:
21
Gizlice Mahallesi, Cumhuriyet Caddesi, No:38.
 
 
ARMUT BİÇİMLİ KAPI TOKMAKLARI
Fotoğraf No:
ADRES:
22
Harmancık Mahallesi, Mustafa Sıtkı Erkek Caddesi, No: 7/2.
23
Tabakhane Mahallesi, Yüzbaşı Cengiz Topel Sokak, No: 5.
24
Harmancık Mahallesi, Mühendis Mazhar Sokak, No: 40.
 
 
İNSAN ELİ BİÇİMLİ KAPI TOKMAKLARI
Fotoğraf No:
ADRES:
25
Tabakhane Mahallesi, Yüzbaşı Cengiz Topel Sokak No: 16.
26
Pulcular Mahallesi, Mustafa Sıtkı Erkek Caddesi, No: 32.
27
A.Yavuz Dumnoğlu Konağı 348/63Envanter No: 34 (Günümüze ulaşmamış)
1. Soyut Bitkisel Motifli Kapı Tokmakları
 

 

 

 

 
 

 

 

 
 

 

 

 
 

 

 

 
2- Düşey Bir Çubuk Şeklinde Olan Düz Kapı Tokmakları
 
 

 

 

 
3- Düşey Bir Çubuk Şeklinde Olup, Ayrı Bir Tutma Yerine Sahip Olan Kapı Tokmakları (17-20)
     4- Armut Biçimli Kapı Tokmakları (22-24)
5- Kadın Eli Biçimli Kapı Tokmakları (25-27)
 
 

 

 

 
*Özgür YENİ
Öğr. Gör., Kastamonu Üniversitesi Taşköprü Meslek Yüksekokulu Eser Koruma Programı www.ozgur.yeni@kastamonu.edu.tr.
 
* Yusuf ÇETİN
Prof.  Dr., Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümü      yusufcetin04@hotmail.com
Kaynak: (Haber Merkezi) - Kastamonu İlkhaber Editör:
Etiketler: Kastamonu, Taşköprü, İlçe, Merkezinde, Yer, Alan, Geleneksel, Kapı, Tokmakları,
Yorumlar
Haber Yazılımı