29.09.2021, 18:57

KALİTE KAVRAMI VE AHÎLİK KÜLTÜRÜNDE KALİTE SİSTEMİ

KALİTE KAVRAMI

Kaliteli insan, kaliteli ürün-mal, kaliteli sağlık veya eğitim hizmeti, kaliteli yaşam ve benzeri kavramlar son yıllarda günlük hayatımızda daha sık kullandığımız kavramlar arasında yer almaktadır. 

Türkçe’de nitelik, özellik, vasıf ve mizaç anlamına da gelen kalite kavramının genel bir tanımı bir mal veya hizmetin müşteri beklenti ve gereksinimlerini karşılayabilme yeteneğinin bir ölçüsüdür şeklindedir. Diğer bir tanımı da:  Belli standartlara uyan, güzel, gelişmiş, gibi sıfatların ötesidir.

“Eğitimde kalite, belli standartlar çerçevesinde, eğitim sisteminin toplumların ve bireylerin sosyal, kültürel, ekonomik yapısına uygun bir şekilde tasarlanıp uygulanmasını ve neticede yenilikleri izleyebilme-uygulayabilme bilgi ve becerisine sahip insanların yetiştirilmesini” ifade eder.

Bir kaç sene önce “kaliteli “olarak nitelendirilen bir ürün, bugün “sıradan”, yarın ise “kabul edilemez” olarak nitelendirilebilir. Dolayısıyla, kaliteli ürün ve hizmet sunabilmek için her zaman kendini aşabilme yeteneğine kavuşmak gerekiyor.

Plansız, programsız, zamansız, usulsüz, yöntemsiz, kontrolsüz ve kalitesiz bir şekilde yapılan hizmetlerin sonucunda; zaman, mekân ve imkân israfı yapılmaktadır. Bu durumda hem hizmet edenlerin hem hizmet alanların hem de hizmete vesile olanların moralleri bozulmakta, şevkleri kırılmakta ve böylece hizmet kaynakları kurutulmaktadır.

İnsanların umutları ve imkânları hoyratça harcandıkça, yapılacak hizmetlerin önüne büyük setler çekilmektedir. Kalıcı başarıya sahip ve sürdürülebilir-kaliteli bir iş sahibi olarak hizmet vermek istiyorsak, öncelikle kaliteli insan yetiştirmeliyiz ve “yönetim kalitemizi” artırmalıyız.

Yönetim alanında önemli olan ‘Toplam Kalite Yönetimi’ yaklaşımı; “Hiç kimse mükemmel değildir ancak mükemmeli aramalıdır” ilkesinden hareketle, yaratılmış varlıkların en şereflisi olan insanı esas alan bir düşünceye dayanır. Doğal olarak, kaliteli insanların yapacakları işler de kaliteli olacaktır.

OSMANLI DEVLETİNDE AHÎLİK KÜLTÜRÜ

Osmanlı Devleti, düzenli ve sistemli yapısıyla dünyanın örnek aldığı bir medeniyet kurmuştur. Osmanlı’nın ekonomi, hukuk, kalite, tıp, içtimai hayat, askeriye gibi birçok alanda uyguladığı sistem, özellikle Amerika ve Avrupa devletleri tarafından incelenmiş ve günümüze uyarlanarak kullanılmaktadır.

Osmanlılardaki ‘Ahîlik Teşkilatı’nın kalite sisteminin çekirdeğini oluşturduğunu söylemek mümkündür. 13. yüzyıldan itibaren, Selçuklular döneminde oluşmaya başlayan ve Osmanlı Devleti’nin kurulmasında önemli bir rol oynayan Ahîler, hizmet ve içtimai hayatta kalitenin artırılması konusunda büyük katkılarda bulunmuşlardır. Ayrıca mal ve kalite kontrolü, fiyat tespiti ve esnaf ahlakının kontrol ve denetimi konusunda da önemli görevler üstlenmişlerdir.

Ahî kelimesi Türkçe’de ‘eli açık, cömert, yiğit’ anlamında kullanılır ve Arapça‘da ise ‘kardeş’ anlamına gelmektedir. Ahîlik sisteminin kökleri Orta Asya Türk Devletleri’nde, 7. ve 8. yüzyıllara kadar uzanır. Ahîlik, Türkler tarafından geliştirilen zanaat, ticaret, dayanışma ve yardımlaşma kurumu olduğu bilgisi çeşitli araştırmacılar tarafından belirtilmiştir. Anadolu’ya özgü bir işleyişi olan Ahîlik sistemi, İslam ekonomisi araştırmalarında da başvuru niteliği taşır. Ahîlik teşkilatı ve bu teşkilata bağlı esnaflar, kurumsallaşmasını 13. yüzyılda tamamlamış ve bunun neticesi olarak, kurumsallaşma için gerekli olan esasları ve kuralları içeren “nizamnâmeler” (fütüvvetnâmeler) ortaya çıkmıştır.  Bu esasları yazılı hale getiren de Asya içlerinden Anadolu’ya gelen mutasavvıf ve asıl adı “Şeyh Nasîrüddin Mahmûd Ahî Evran b. Abbas” olan ve halk arasındaki kısa ifadesiyle Ahî Evran’dır.

Ahîlik, İslam inancının esasları ve kültürü ile beslenen bir yaşam şekli olduğu için, Ahîlik’te en önemli unsur insan ve ahlakî değerlerdir. Bu nedenle, Ahîlik teşkilatı ilkelerinin büyük çoğunluğu ahlakî değerler üzerine kurulmuştur. Bütün prensiplerini dinin asıl kaynağından alan Ahîliğ­in fütüvvetnâmelerinde, Ahîliğ­in esasları olan ahlâkî ve ticarî kaideler yazılıydı. Teşkilâta girecek kimse ilk önce bu kitaplarda belirtilen dinî ve ahlâkî emirlere uymak zorunda idi. Fütüvvetnâmelere göre, teşkilât mensuplarında bulunması gereken vasıflar vefâ, doğ­ruluk, emniyet, cömertlik, tevazu, ihvana nasihat, onları doğ­ru yola sevketme, affedici olma ve tövbe idi. Şarap içme, zina, yalan, gıybet, hile gibi davranışlar ise meslekten atılmayı gerektiren sebeplerdi.

Bu sistemde insan merkezli yönetim hâkimdir. Bu ilkelere göre davranılması sonucunda, öncelikle kaliteli ürün ve hizmet ve buna bağlı olarak da bol kazanç elde edileceği düşünülür. Bol kazanç elde eden esnaf, kazancını yine toplumun yaşam kalitesini yükseltmek için harcar. Çünkü Ahîler, toplumun gelişmesi için harcadıkları her emek ve paranın yine kendilerinin hem maddi hem de manevi açıdan gelişmesine hizmet edeceğine inanırlar. Bu sistemde, maddi kazançla birlikte Allah’ın rızası doğrultusunda hareket edip, manevi açıdan da hedeflerin ve kazanımların olması bu sitemin başarılı bir şekilde yürütülmesini sağlayan en önemli motivasyon kaynaklarıdır.

Osmanlının ilk yıllarında, Pazar yerlerinde sergilenen malların kalitesi, ustanın hünerini yansıttığı için Ahîlik teşkilatının yapılanmasında kalite kavramı ön plana çıkmış, hammadde, süreç ve ürünler için bugünkü kalite kavramının benzeri olan ve uyulması gereken standartların oluşması sağlanmıştır. Tüm bunları yaparken dini ölçüler içerisinde kul hakkı ve ahlak kaidelerini esas alarak çalışmalar yürütmüşler; ölçüde, tartıda, kalitede ve fiyat belirleme konularında çeşitli temel kurallar koyarak kalite bilincinin oluşmasını sağlamışlardır.

Ahî esnafında müşteri velinimettir prensibi, toplam kalite yönetimindeki müşteri kraldır prensibinin karşılığıdır.

TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ

Toplam Kalite Yönetimi, bir kuruluşun yaptığı her işin kalitesini kapsar. Bu kapsam yönetimin ve iş örgütlenmesinin, verimliliğin, müşteri tatminin, güvenirliğinin, para değerinin, satış sonrası hizmet ve desteklerin, müşteri bilgilendirme ve eğitimin, bakım kolaylığının, hizmet hızının kalitesi olduğu kadar, kuruluş imajının ve kuruluşa müşteri güveninin kalitesini de içerir.

Toplam Kalite Yönetiminin bir parçası olan Kalite Çemberleri (ISO 9000) benzer ya da aynı işi yapanların oluşturduğu gruplardır. Kalite çemberlerinin ilgi çekici bir yönü, insan kaynaklarının ve teknik kaynakların bir araya getirilmesinde düzenli bir yaklaşım sağlamasıdır. Temel hedefler, ürün kalitesinin, çalışma yaşamı kalitesinin ve kurumsal verimliliğinin artırılmasıdır.

Kalite çemberlerinin esas amaçlarını şöyle sıralaya biliriz;

  • İnsana saygıyı esas almak,
  • Müşterinin tam ve sürekli memnuniyetini ilk hedef olarak belirlemek,
  • Hataları azaltmak, ürünün veya hizmetin kalitesini geliştirmek için gayret göstermek,
  • Sorunları daha doğmadan engellemeye, önleyici tedbirleri almaya yönelik açlışmalar yapmak ve bunları süreklilik kazandırmak.
  • Daha uyumlu yönetici-çalışan ilişkisini geliştirmek ve buna ortam hazırlamak,
  • Çalışanların motivasyonunu artırıcı tedbirler almak ve bunları uygulamak,
  • İşletmede çalışanlar arasında sağlıklı iletişim kanallarını kurmak ve geliştirmek,
  • Her düzeydeki çalışanın, beyni, elleri ve gönül gücü ile işe katılımını sağlamak suretiyle katılımcı ve istişareye dayalı bir yönetim anlayışını benimsemek ve uygulamak,
  • Grup çalışmalarını, işbirliğine dayalı çalışmaları teşvik etmek, bireyselliği önlemek,
  • Yöneticiler dâhil bütün çalışanların katılacağı sürekli hizmet içi eğitim programları uygulayarak, çalışanların problemleri kavrama-çözme kapasitesini ve benzeri yeteneklerini geliştirmek…

KALİTE KAVRAMININ TARİHİNDEN ÖRNEKLER, TÜRKİYE VE ULUSLARARASI REKABET

Hammurabi kanunlarından birisi şu ifadeyi kullanır: Her kim bir bina inşa eder ve bu bina yıkılır da altında insanlar ölürse, o kişinin de başı kesile!”.

Fenikeliler ise yöneticilerine şu hakkı verirlerdi: İşini iyi yapmayan işçinin eli kesile!.

Uzmanların 1950’li yıllarda Toplam Kalite Kontrolü ve Toplam Kalite Yönetimi adını verdiği bu görüşler Japonlar tarafından benimsenmiş ve geliştirilmiştir. Japonlar kaliteyi “müşteriye söz vermekolarak tanımlamış ve bu sözü yerine getirebilmesi için işçiler üzerinde durmuşlardır. 1960’lı yıllarda başlatılan işçi eğitimleri ve kalite kontrol çemberleri çalışmaları o denli başarılı olmuştur ki, Japonlar ihracatlarını 20 kat arttırarak günümüze kadar pek çok alanda liderliği ele geçirmişlerdir.

*1987 yılında Uluslararası Standart Organizasyonunu (ISO) önderliğinde ISO standartları geliştirilmiş ve bu standartlar kalite sistemlerinde referans olarak alınmaya başlanmıştır.

* 1980’li yıllardan sonra, Türkiye’de de kamu ve özel sektör kuruluşlarında,  kalite ve standartlar konusunda kalite sorununun çözümü yolunda atılan önemli adımlar atılmıştır. Son yıllarda, Türk Standartları Enstitüsü (TSE) tarafından yürütülen Ürün/Hizmet Kalitesi Belgelendirme ve Kalibrasyon Çalışmaları ile Türkiye Akreditasyon Kurumu (TURKAK) tarafında yürütülen akreditasyon çalışmalarının neticesinde, Türkiye’de üretilen mal ve hizmetlerin Dünya standartlarına uygun ve rekabet edebilir düzeyde olması yolunda çok önemli mesafelerin alınması sağlanmıştır.

Günümüzdeki “Toplam Kalite Yönetimi” ilkelerinde ön plana çıkan ‘müşteri memnuniyeti için ürün kalitesi, bu kalitenin tutturulması için yazılı hale getirilmiş standartların oluşturulması ve uygulanması, sistemin sürekliliğinin sağlanması için eğitim ve öğretim, sürekli gelişim ve denetleme mekanizmaları’ Osmanlı Devletinin oluşturduğu Ahîlik Kültürü ve Sisteminde tam karşılığını bulmakta ve hassas olarak uygulanmaktadır.

Kalitenin gelişim süreci 19.yüzyılda sanayi devrimi ile hız kazanmıştır. Başlangıçta, kalite sadece üretilen ürünün kontrolü ile ilgiliydi. Daha sonra müşteri kavramının gelişmesiyle bugünkü sistematik halini almıştır. Ülkemizde kalitenin gerçek değeri, ihracat faaliyetlerimizin başladığı 1980’li yıllardan sonra anlaşılmış ve 2000’li yıllardan sonra bu konuda çok önemli aşamalar kaydedilmiştir.

Ülkemizde son 20 yılda gerçekleştirilen Gümrük Birliği anlaşmaları, Avrupa Birliği (AB) Uyum Yasaları,  AB ülkeleri ile ticari ilişkilerin artması vb. sebeplerin çoğalması ile birlikte Dünya ülkeleri ile birçok alandaki rekabet önemli ölçüde artmıştır. Bu nedenle, endüstriyel üretim ve eğitim, sağlık vb. hizmet sektörlerinde; kaliteyi tanıma, uygulama ve geliştirme çalışmaları hızlı bir gelişme kaydetmiştir.

Son yıllarda ülkemizde kaliteli mal-hizmet üretiminde ve tüketiminde ve bununla paralel olarak ihracat alanında önemli gelişmeler yaşanmaktadır. Son dönemlerde, şanlı tarihimizi, İslami prensipleri merkeze alan kültürel değerlerimizi ve zor şartlarda kazandığımız başarıları hatırladıkça ve bunları uygulamaya geçirdikçe özgüvenimiz artmakta ve yeni bir uyanışın ve yeni bir dirilişin işaretleri peş peşe gelmektedir. Bunun en güzel örneği, son yıllar savunma sanayisinde geliştirdiğimiz insansız İHA, SİHA vb hava, kara ve deniz araçlarında tüm dünyayı hayran bırakan atılımlarımızdır.

SONUÇ OLARAK…

Geçen yüzyılda olduğu gibi önümüzdeki yüzyılda da ülke olarak bilim ve teknoloji alanında büyük değişimler yaşayacağız.

Güçlü olmak ve güçlü bir şekilde varlığımızı devam ettirmek için; sürekli gelişim göstermek, tarihin çöp sepetine gitmek yerine tarihin öznesi olmak ve tarih yazmak için geleceği bugünden tasarlamamız gerekiyor.

İnsanlar, toplumlar, kurum-kuruluşlar ve ülkeler kıyasıya rekabet içinde, tüm olanaklarıyla gelişmişlik, refah ve huzur yarışını en önde bitirmek istiyorlar.

İslam kültür ve medeniyetinin en güzel ürünlerinden biri olan ‘Ahîlik Kültür ve Kalite Sistemi’nden hareketle, kalite alanında geliştirilen belli standartları esas alarak kalite konusunu her işimizde merkeze almalıyız. Eğitim, sağlık, ekonomi, iş hayatı, çevre, inşaat, alt yapı ve ulaşım gibi alanlarda kaliteli hizmet ve üretim için ve kaliteli yaşamak için gerekli olan imkânları oluşturma noktasında, toplumun tüm kesimlerine görevler düşmektedir. Bu alanlarda nicelik kadar niteliğin de önemli olduğunu unutmamalıyız.

Manevi değerlerimizle yoğrulmuş bir eğitimi ve kalite anlayışını aile ortamından başlayarak toplumun her kademesinde yaşayarak yaymak ve çocuklarımızda kalite bilinci oluşturarak geleceğe hazırlamak onlara verebileceğimiz en güzel hediyelerden birisi olacaktır.

 AHÎ EVRAN’IN BAZI SÖZLERİ

  • Gelen gelsin saadetle, giden gitsin selâmetle…
  • Harama bakma, haram yeme, haram içme. Doğru, sabırlı, dayanıklı ol. Yalan söyleme. Büyüklerinden önce söze başlama. Kimseyi kandırma. Kanaatkâr ol. Dünya malına tamah etme. Yanlış ölçme. Eksik tartma. Kuvvetli ve üstün durumda iken, affetmesini, hiddetli iken yumuşak davranmasını bil ve kendin muhtaç iken bile başkalarına verecek kadar cömert ol.
  • Eşine, işine, aşına özen göster.
  • Ahi’nin eli, kapısı, sofrası açık olmalı; gözü beli ve dili kapalı olmalı.
  • Eline, diline, beline sahip ol. Kalbini, kapını, alnını açık tut.

YARALANILAN KAYNAKLAR:

  1. https://islamansiklopedisi.org.tr/Ahî-evran
  2. KARATOP, B., KUBAT, C., Ahîliğin Türk Kalite Yönetim Sistemine Etkisi, Akademik İncelemeler Dergisi, Cilt: 13, Sayı: , S. 351-368, (Nisan 2018).
  3. ESMER, Y.,  Mehmet Asif ALAN, M. A., Ahîlik Teşkilatı’nda Kalite Yönetim Anlayışı, 2. Uluslararası Türk Dünyası Eğitim Bilimleri ve Sosyal Bilimler Kongresi, 7-8 Aralık 2018.
  4. https://www.fikriyat.com/ekonomi/2017/09/18/esnafin-rehberi-ahilik-ve-degerleri

https://ia.tmgrup.com.tr/6f7150/0/0/0/0/660/471?u=http://i.tmgrup.com.tr/fikriyat/2017/09/18/1505756733300.jpg  

Prof. Dr. Zekeriya YERLİKAYA*

*Kastamonu üniversitesi Öğretim Üyesi

Yorumlar (0)
5
açık
Günün Anketi Tümü
TV366 yayınlarını nasıl buluyorsunuz?
TV366 yayınlarını nasıl buluyorsunuz?
Namaz Vakti 28 Ekim 2021
İmsak 05:38
Güneş 07:04
Öğle 12:34
İkindi 15:25
Akşam 17:53
Yatsı 19:14
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 10 24
2. Hatayspor 10 20
3. Beşiktaş 10 20
4. Alanyaspor 10 20
5. Fenerbahçe 10 19
6. Karagümrük 10 18
7. Konyaspor 10 17
8. Galatasaray 10 17
9. Altay 10 15
10. Adana Demirspor 10 13
11. Başakşehir 10 12
12. Gaziantep FK 10 12
13. Öznur Kablo Yeni Malatya 10 12
14. Sivasspor 10 11
15. Kayserispor 10 11
16. Giresunspor 10 9
17. Antalyaspor 10 9
18. Göztepe 10 8
19. Kasımpaşa 10 6
20. Rizespor 10 4
Takımlar O P
1. Ümraniye 10 24
2. Ankaragücü 10 24
3. Eyüpspor 10 20
4. Erzurumspor 10 19
5. Bandırmaspor 10 18
6. Kocaelispor 9 16
7. Tuzlaspor 9 14
8. Gençlerbirliği 9 14
9. Samsunspor 9 12
10. Boluspor 9 11
11. Bursaspor 9 11
12. Menemenspor 10 11
13. İstanbulspor 9 10
14. Denizlispor 9 10
15. Altınordu 10 10
16. Adanaspor 10 9
17. Manisa FK 10 9
18. Ankara Keçiörengücü 9 7
19. Balıkesirspor 9 6
Takımlar O P
1. Chelsea 9 22
2. Liverpool 9 21
3. Man City 9 20
4. West Ham 9 17
5. Brighton 9 15
6. Tottenham 9 15
7. M. United 9 14
8. Everton 9 14
9. Leicester City 9 14
10. Arsenal 9 14
11. Wolverhampton 9 13
12. Brentford 9 12
13. Aston Villa 9 10
14. Watford 9 10
15. Crystal Palace 9 9
16. Southampton 9 8
17. Leeds United 9 7
18. Burnley 9 4
19. Newcastle 9 4
20. Norwich City 9 2
Takımlar O P
1. Real Madrid 10 21
2. Sevilla 10 21
3. Real Betis 11 21
4. Real Sociedad 10 21
5. Rayo Vallecano 11 19
6. Osasuna 11 19
7. Atletico Madrid 9 18
8. Athletic Bilbao 10 17
9. Barcelona 10 15
10. Espanyol 11 14
11. Valencia 11 13
12. Mallorca 11 13
13. Villarreal 10 12
14. Celta de Vigo 10 10
15. Elche 11 10
16. Deportivo Alaves 10 9
17. Cádiz 11 8
18. Granada 9 7
19. Levante 10 5
20. Getafe 10 2

Gelişmelerden Haberdar Olun

@